Czy wiesz, że systemy kalendarzowe ewoluowały na przestrzeni dziejów? Kalendarz, z którego korzysta obecnie większość ludzi, nie jest taki sam, jak kalendarz używany przez Juliusza Cezara lub starożytnych Egipcjan.
Określanie dat nie ma dokładnych zasad, ponieważ kalendarze mogą opierać się na różnych założeniach. Nawet dzisiaj na świecie korzysta się z wielu systemów kalendarzowych. Jednak jeśli zapytasz: „Jakiego kalendarza używamy?”, odpowiedź zazwyczaj będzie brzmiała „Kalendarza gregoriańskiego” — gdyż jest to kalendarz, z którego korzysta większość ludzi w pracy i w codziennym życiu.
Dowiedzmy się, czym jest kalendarz gregoriański, jak stał się najbardziej powszechnym kalendarzem, które kraje z niego korzystają, a które nie, i co się działo w latach obowiązywania dwóch kalendarzy. Nauczymy cię nawet, jak ustalić, czy twoi przodkowie korzystali z tego samego kalendarza, którego używamy teraz!
Ciekawy fakt: Dla wielu osób korzystających z kalendarza gregoriańskiego Nowy Rok jest obchodzony co roku 1 stycznia. Chociaż w Chinach stosuje się kalendarz gregoriański, w codziennym życiu do wyznaczenia dat świąt korzysta się z tradycyjnego kalendarza chińskiego.Chiński kalendarz do wyznaczania świąt. Oznacza to, że z perspektywy kalendarza gregoriańskiego Chińczycy obchodzą Nowy Rok zawsze w innym dniu.
Co to jest kalendarz gregoriański?
Kalendarz gregoriański to system określania daty wprowadzony przez papieża Grzegorza XIII w roku 1582 n.e. Opiera się on na ruchu Ziemi wokół Słońca (co oznacza, że jest kalendarzem solarnym lub słonecznym) i zawiera lata przestępne. (Rok przestępny to rok, w którym do kalendarza dodawany jest dodatkowy dzień, aby zwiększyć jego dokładność). Ten kalendarz jest czasami nazywany kalendarzem „nowego porządku”, co odróżnia go od kalendarza juliańskiego „starego porządku”.
Dlaczego powstał kalendarz gregoriański?
Przed czasami papieża Grzegorza XIII kalendarzem używanym przez Rzymian i wiele kościołów chrześcijańskich był kalendarz juliański. Wprowadzony w życie przez Juliusza Cezara w roku 46 p.n.e. kalendarz juliański był kalendarzem słonecznym i uwzględniał lata przestępne. Kalendarz ten działał dobrze przez wiele lat, ale z upływem wieków daty kalendarza i pory roku przestały się synchronizować.
Przykład braku tej synchronizacji? Data Wielkanocy zaczęła coraz bardziej oddalać się od wiosennej równonocy. Ten fakt uważa się za pierwotny powód powstania kalendarza gregoriańskiego. Z pomocą astronomów i matematyków uznano, że kalendarz juliański mylił się o 11 minut w skali roku. Te 11 minut rok po roku sumowało się, a w latach 70. XVI w. papież Grzegorz XIII i ludzie mu współcześni zdali sobie sprawę, że ich kalendarz późni się 10 dni!
Stało się oczywiste, że potrzebny jest nowy kalendarz. Tak więc stworzyli taki, który miał być dokładniejszy. W roku 1582 n.e. wprowadzono nowy „kalendarz gregoriański”, nazwany na cześć papieża Grzegorza XIII, inicjatora tej reformy. W nowym kalendarzu ponownie przeliczono lata przestępne, tak by średnia długość roku była bliższa prawdzie.
Kiedy już wiedziano, dlaczego daty w kalendarzu i pory roku się rozmijają, trzeba było powrócić do poprawnego obliczania czasu. Aby nadgonić stracone 10 dni z kalendarza juliańskiego, kalendarz gregoriański po prostu przesunął datę. Kiedy więc ludzie poszli spać, był 4 października, a kiedy się obudzili, był 15 października. Czy wyobrażacie to sobie?
Ciekawy fakt:Współcześni astronomowie w swojej pracy nie korzystają z kalendarza gregoriańskiego. Korzystają oni systemu dat juliańskich (to nie to samo, co kalendarz juliański!), aby obliczyć, kiedy na niebie pojawiły się gwiazdy i inne ciała niebieskie.
Jaka jest podstawowa różnica pomiędzy kalendarzem gregoriańskim a juliańskim?
Szczerze mówiąc, nie ma dużej różnicy pomiędzy tymi dwoma kalendarzami. Kalendarze gregoriański i juliański niewiele się różnią pod względem zasad funkcjonowania. Oba są kalendarzami słonecznymi, opartymi na 365-dniowym ruchu Ziemi wokół Słońca i uwzględniają rok przestępny co cztery lata. Istnieje jednak kilka małych, ale istotnych różnic między tymi kalendarzami:
- Różne definicje roku: Jak wspomniano wcześniej, kalendarz gregoriański definiuje średnią długość roku jako 365,2422 dnia, w przeciwieństwie do kalendarza juliańskiego, który definiuje średnią długość roku jako 365,25 dnia.
- Inny system lat przestępnych: Choć oba kalendarze oparte są na systemie lat przestępnych, można zobaczyć nieznaczną różnicę w ich funkcjonowaniu. W kalendarzu juliańskim dodaje się do kalendarza co cztery lata jeden dzień. W kalendarzu gregoriańskim dzieje się to samo, z wyjątkiem sytuacji, gdy liczba roku jest podzielna przez 100 i niepodzielna przez 400. Wtedy rok przestępny jest pominięty.
- Inny poziom dokładności: Kalendarz juliański miał opóźnienie 11 minut w każdym roku słonecznym. Kalendarz gregoriański ma opóźnienie w każdym roku słonecznym wynoszące tylko 26 sekund. To zsumuje się w jeden dzień straty w roku 4909. To nie jest doskonały kalendarz, ale zdecydowanie poprawniejszy niż juliański!
Ciekawy fakt: Następny rok przestępny przy uwzględnieniu daty opublikowania tego artykułu to rok 2024. Następnym rokiem, w którym rok przestępny zostanie pominięty, będzie rok 2100.
![Rosyjski dekret omawiający przyjęcie kalendarza gregoriańskiego. Część przetłumaczonego tekstu: „W celu ustanowienia w Rosji tego samego sposobu liczenia czasu, jakim posługują się prawie wszyscy cywilizowani ludzie, Rada Komisarzy Ludowych postanawia wprowadzić nowy kalendarz do świeckiego [tj. niereligijnego] użytku po zakończeniu stycznia tego roku. 1) Pierwszy dzień po 31 stycznia br. liczy się nie jako 1 lutego, lecz jako 14 lutego... 10) Do dnia 1 lipca br. należy wpisać po każdej dacie w nowym kalendarzu datę ujętą w nawias zgodnie z kalendarzem, który obowiązywał do tej pory".](https://cms-b-assets.familysearch.org/dims4/default/f1bbd7c/2147483647/strip/true/crop/263x425+0+0/resize/789x1275!/format/webp/quality/90/?url=https%3A%2F%2Ffamilysearch-brightspot.s3.amazonaws.com%2F04%2F05%2F7a4efd2f4af28cb5e290cab93101%2Fsovnarkom-gregorian-calendar-decree-izo39.jpg)
350 lat podwójnego kalendarza
Chociaż kalendarz gregoriański powstał w roku 1582 , bardzo dużo czasu upłynęło, zanim zastąpił kalendarz juliański. Wiele krajów, w których stosowany był kalendarz juliański, początkowo odmawiało stosowania nowego kalendarza i preferowało kalendarz juliański możliwie jak najdłużej.
Minęły setki lat, zanim kalendarz gregoriański w końcu stał się kalendarzem, z którego korzysta większość ludzi. To stworzyło wyjątkowy okres w historii, w którym niektóre kraje stosowały dwie daty: datę juliańską (zwaną też datą starego porządku) i datę gregoriańską (zwaną datą nowego porządku).
Było to prawie 350 lat nakładających się dat dwóch kalendarzy: od 1582 do 1920 r. Różne kraje przyjmowały kalendarz gregoriański w różnych momentach tego okresu — a kilka z nich zrobiło to znacznie później. Aby uniknąć zamieszania w tamtych czasach, historycy musieli niekiedy zapisywać obie daty przy prowadzeniu zapisów.
Oto przykład od Matta Rosenberga ze strony Thoughco.
„W czasach, które nastąpiły po tej zmianie, daty oznaczano literami O.S. (Old Style — starego porządku) lub N.S. (New Style — nowego porządku), aby ludzie badający zapisy wiedzieli, czy patrzą na datę juliańską czy gregoriańską. Gdy Jerzy Waszyngton urodził się 11 lutego 1731 r. (O.S.), jego urodziny zostały zapisane pod datą 22 lutego 1732 r. (N.S.) według kalendarza gregoriańskiego”.
Różne kraje przechodziły na stosowanie kalendarza gregoriańskiego w różnym czasie i nie wszystkie czyniły to w ten sam sposób. Na przykład, zanim Wielka Brytania przyjęła nowy kalendarz, musiano przeskoczyć do przodu o jedenaście dni zamiast dziesięciu. Szwecja była krajem, gdzie zdecydowano się na przejście stopniowe — na przestrzeni 40 lat — poprzez pomijanie dodatkowych dni tylko w latach przestępnych.
Warto również zwrócić uwagę na to, że wiele krajów, które korzystały z innych kalendarzy (poza juliańskim), również przyjęło kalendarz gregoriański w jakiejś formie w ciągu tych 350 lat, ale nie wszystkie.
Aby dowiedzieć się więcej o zmianach w poszczególnych krajach, można zajrzeć do Wikipedii i FamilySearch Wiki, gdzie znajdują się szczegółowe tabele i opisy.
Jak to sprawdzić:
- Utwórz bezpłatne kontoi połącz się zDrzewem genealogicznymna stronie FamilySearch. Dzięki temu dowiesz się, gdzie i kiedy urodzili się twoi przodkowie.
Porada Przeglądaj bez problemu wszystkie daty związane z życiem przodków, korzystając zwidoku wykresu kołowego. Jeśli klikniesz imię i nazwisko przodka, a następnie klikniesz „Osoba”, możesz zobaczyć więcej szczegółów dotyczących tej osoby, łącznie z zakładką zawierającą oś czasu życia tej osoby oraz interaktywną mapę. - Skorzystaj z poniższej tabeli, aby sprawdzić, czy twoi przodkowie żyli w czasie, gdy każdy z tych kalendarzy już obowiązywał. W latach po roku 1582 możesz użyć pełnego wykresu na stronie FamilySearch wiki, aby zobaczyć, kiedy kraj twojego przodka przeszedł na kalendarz gregoriański.
| Lata obowiązywania kalendarza juliańskiego: | 46 r. p.n.e. — 1923 r. n.e. *Używany głównie na obszarach w okolicy Cesarstwa Rzymskiego.W dzisiejszych czasach nadal jest używany, ale rzadko. |
| Lata obowiązywania obu kalendarzy: | 1582–1920 n.e. |
| Lata obowiązywania kalendarza gregoriańskiego: | 1582 r. n.e. – obecnie *Należy pamiętać, że nie wszystkie kraje przyjęły kalendarz gregoriański w tym samym czasie.Więcej szczegółów znajduje się w tym artykule. |
Jak przeliczać daty innego kalendarza na daty kalendarza gregoriańskiego
Nie tylko historycy lub zwiedzający muzeum mogą mieć do czynienia z dokumentami z juliańskimi datami „starego porządku” — można się na nie natknąć także podczas odrabiania pracy domowej lubbadań nad historią rodziny. Być może znamy kogoś, kto korzysta z kalendarza żydowskiego, kalendarza chińskiego lub kalendarza indyjskiego, szczególnie do określania dat świąt religijnych. Dobrze jest wiedzieć, jak przeliczać daty pomiędzy różnymi systemami.
Istnieje kilka przydatnych stron z kalkulatorami on-line. Oto dwie strony, które ułatwią szybkie przeliczanie:
- Fourmilab Calendar Converter
- Zawiera wiele różnych opcji przeliczania dat. Należy znaleźć właściwy rodzaj kalendarza dla daty, którą chce się przeliczyć, wprowadzić datę i przewinąć stronę w górę lub w dół, aby zobaczyć, jak ta data będzie wyglądać w różnych systemach kalendarzy.
- Stevemorse.org (Przeliczanie z kalendarza juliańskiego na gregoriański)
- Przelicza jedynie daty juliańskie na gregoriańskie, ale zawiera też proste narzędzie do sprawdzania, kiedy jakie kraje wprowadziły nowy kalendarz.
Kto dziś korzysta z kalendarza gregoriańskiego?
Wiele obszarów świata korzysta obecnie z kalendarza gregoriańskiego lub jego zmodyfikowanej wersji.
- 168 krajów na świecie korzysta z kalendarza gregoriańskiego jako głównego kalendarza (lub kalendarza cywilnego), m.in.: Australia, Brazylia, Francja, Meksyk i Stany Zjednoczone.
- 18 krajów korzysta z innego kalendarza równolegle z kalendarzem gregoriańskim, m.in: Algieria, Egipt, Maroko, Arabia Saudyjska i Jemen.
- W 4 krajach używa się zmodyfikowanej wersji kalendarza gregoriańskiego. Należą do nich: Japonia, Korea Północna, Tajwan i Tajlandia.
- 4 kraje nie przyjęły kalendarza gregoriańskiego. Są to: Afganistan, Iran, Etiopia i Nepal.
Kalendarz gregoriański jest uznawany jako międzynarodowa norma, ale nie jest to jedyny współcześnie używany kalendarz. Inne ważne kalendarze używane w dzisiejszych czasach to: kalendarz żydowski, muzułmański, indyjski, chiński, perski i juliański.
Ciekawy fakt: Kiedy Szwecja przechodziła z kalendarza juliańskiego na kalendarz gregoriański, zdecydowała się dodać do kalendarza dzień 30 lutego, zamiast stracić 10 dni. Plan Szwedów zakładał, że nie będzie dni przestępnych przez następne 40 lat, dzięki czemu ostatecznie mieli usunąć dodatkowe 10 dni.
Mimo udoskonalenia kalendarz gregoriański nadal nie jest doskonałym kalendarzem
Ponieważ kalendarz gregoriański jest powszechnie używany od setek lat, można by uznać, że jest to najbardziej dokładny kalendarz, prawda? A jednak tak nie jest.
Na przykład, kalendarz irański może być uważany za jeden z najdokładniejszych kalendarzy na świecie. Kalendarz gregoriański wymaga jednodniowej korekty co 3226 lat. Z kolei kalendarz irański — co 141 tys. lat.
Podjęto kilka prób zreformowania obecnego kalendarza gregoriańskiego. Jedną z nich przeprowadzili w 2011 r. astrofizyk Richard Conn Henry i ekonomista Steve Hanke. Permanentny kalendarz Hankego–Henry’ego to niezmienny kalendarz, w którym dana data przypada dokładnie tego samego dnia tygodnia rok po roku.
Mimo że te próby są interesujące dla osób szukających lepszego lub innego kalendarza, żadna z nich nie została powszechnie przyjęta, a kalendarz gregoriański pozostaje głównym kalendarzem dla większości krajów na świecie.
Zapisywanie wydarzeń z własnego życia
Niezależnie od tego, którego kalendarza będziemy się trzymać, przyda się on w śledzeniu pór roku, świąt religijnych i świeckich oraz ważnych wydarzeń życiowych. Zapisywanie dat jest cennym elementem zachowania historii, a także pomaga w badaniu historii rodziny.
FamilySearch przygotowało ciekawy, bezpłatny sposób na zapisanie twojej historii. Wypróbuj tutaj:
Powiązane artykuły
W FamilySearch dbamy o to, abyś znalazł powiązania rodzinne i zapewniamy niosące radość odkrycia i usługi związane z historią rodziny. Dlaczego? Ponieważ cenimy rodziny i wierzymy, że łączenie pokoleń może udoskonalić nasze życie teraz i na zawsze. Jesteśmy organizacją non-profit, finansowaną przez Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Aby dowiedzieć się więcej o naszych wierzeniach, kliknij tutaj.
