Saiko
Naʻe fāʻeleʻi ʻa ʻAfa ʻAnitunisi Koimipalela, ʻa ia ʻoku ʻiloa fakamāmani lahi ko Saiko, ʻi he ʻaho 3 ʻo Māʻasi 1953, ʻi Lio ti Sinelo, Palāsila. ʻOku taku ko e tokotaha vaʻinga ʻakapulu maʻongoʻonga taha ʻo e kuongá, naʻe maʻu ʻe Saiko hono hingoa fakatenetene ko e "Pele Hinehiná" ʻi heʻene ngaahi taukei, vīsone, mo e malava ʻo tataʻo mālié. Naʻe hoko ʻene ngāue maʻuʻanga moʻui ko ha tokotaha vaʻinga fakaholomamatá ʻi he taʻu ʻe uofulu tupu, ʻa ia naʻá ne hoko ai ko ha fakaʻilonga ʻo e lelei taha mo e mohu founga ʻi he ʻakapulú.
Naʻe kamata ʻa e vaʻinga fakapalofesinale ʻa Saikó ʻi he Flamengo ʻi he 1971, ʻa ia naʻe vave ai ʻene ʻiloá. Naʻá ne taki ʻa e kalapú ki ha ngaahi feʻauhi fakalotofonua mo fakavahaʻapuleʻanga, kau ai ʻa e Copa Libertadores mo e Ipu Fakavahaʻa Konitinēnití ʻi he 1981. Naʻe kau foki ʻi heʻene fakalakalaka ʻi he ʻū kalapú, ʻi he Udinese ʻi ʻĪtali mo e Kashima Antlers ʻi Siapani, ʻa ia naʻá ne hoko ko ha tokotaha naʻe fakaʻapaʻapaʻi pea naʻá ne maʻu ai ʻa e hingoa fakatenetene ko e "ʻOtua ʻo e ʻAkapulú" ʻi heʻene kau poupou Siapaní.
ʻI he fakavahaʻapuleʻangá, naʻe fakafofongaʻi ʻe Saiko ʻa Palāsila ʻi ha Feʻauhi Ipu ʻa Māmaní mo e FIFA (1978, 1982, mo e 1986), ʻo maʻu ʻa e kai ko e 48 ʻi he foʻi feinga ʻe 71, ʻo ne hoko ai ko e fika nima māʻolunga taha ʻi he hisitōlia ʻo e timi fakafonua Palāsilá. Neongo naʻe ʻikai ke ikuna ʻe Palāsila ʻa e Ipu ʻa Māmaní lolotonga ʻene ʻi aí, ka naʻe kei hoko pē ʻa e timi ʻo e 1982 ʻa ia naʻá ne tatakí, ko e taha ʻo e ngaahi timi ʻiloa taha ʻi he hisitōlia ʻo e ʻakapulú.
ʻOku ʻiloa ʻa Saiko ʻi heʻene taukei ʻi he ʻaka ʻo e pulú, pea ʻoku tui naʻe aʻusia ʻe Saiko ʻa e tataʻo naʻe laka hake ʻi he tuʻo 100 mei he fanga foʻi ʻaka fakahangatonu, pea ko e 62 naʻe ʻosi fakapapauʻi mai ʻi he ngaahi feʻauhi fakaʻofisialé. ʻOku ʻikai hano tatau ʻo ʻene malava ke ofeʻi ʻa e pulú ʻaki ʻa e mālohi mo e fakafuofua tonu, pea ʻoku faʻa lave ki ai ʻa e kau mataotao tokolahi ʻi he hisitōlia ʻo e ʻakapulú.
Hili ʻene maʻu vāhenga mālōlō mei he vaʻingá ʻi he 1994, naʻe liliu ai ʻa Saiko ʻo fakamaau mo puleʻi ʻa e vaʻinga ʻakapulú. Naʻá ne faiakoʻi ʻa e timi fakafonua ʻa Siapaní, ʻo ne ʻave ai kinautolu ke nau mālohi ʻi he Asian Cup ʻi he 2004, pea nau ʻasi mālohi ʻi he Ipu ʻa Māmani 2006 ʻa e FIFA. Naʻe kau foki ʻi heʻene ngāue fakatakí ha ngaahi lakanga ʻi he Fenerbahçe, CSKA Mosikou, Olympiacos, mo ʻIulaki, mo ha niʻihi kehe.
ʻI he ngaahi taʻu kimuí ni mai, kuo hokohoko atu ʻa e tokoni ʻa Saiko ki he ʻakapulú ko ha ʻetivaisa fakatekinekale ki he Kashima Antlers pea mo ha ʻamipasitoa fakaemāmani lahi ki he sipotí. Naʻá ne fakahoko ha fatongia mahuʻinga ʻi hono fokotuʻu e soka matātahi ʻi Palāsila lolotonga e 1990 tupú, ʻo tokoni ki hono fokotuʻu ʻa e sipotí mo ueʻi ha kau vaʻinga foʻou.
ʻOku ʻiloa e tukufakaholo ʻo Saikó ʻo ʻikai ngata pē ʻi heʻene ngaahi lavameʻá, ka ʻi heʻene lotomaʻulaló foki, vaʻinga mokomoko, mo e takiekina mālohi ʻi he komiunitī fakamāmani lahi ki he ʻakapulú. ʻOku kei hoko pē ʻene talanoá ko ha fakalotolahi ki hono ueʻi e kau vaʻinga mo e kau poupou ʻi he funga ʻo māmaní.
Vakaiʻi ʻa e Ngaahi Fakamatala Mahuʻinga Kotoa ʻi he RootsTech 2026
Ko e RootsTech ko ha feituʻu ia ke ako ai, ke ueʻi fakalaumālie, pea fakafehokotaki ʻo fakafou ʻi he hisitōlia fakafāmilí. Lesisita ke maʻu ʻi he ʻinitanetí mo e ʻi ai tonú ʻi he ʻahó ni!

