Wat je in Berlijn kunt doen: een gids voor je erfgoedreis

Berlijn is een boeiende mengeling van geschiedenis en het moderne leven. Als hoofdstad van Duitsland heeft het een breed scala aan historische bezienswaardigheden en gedenktekens, naast moderne architectuur en internationale invloed. Met behulp van deze uitgebreide reisgids kun je je activiteiten in Berlijn plannen en ontdek je de ins en outs van Berlijn.

Om je reis nog gedenkwaardiger te maken, kun je zoeken naar een stukje geschiedenis dat speciaal voor jou interessant is. Zoek uit of je familie uit Berlijn hebt en of er cultureel erfgoed is dat een rol in je familiegeschiedenis speelt.

Snelkoppelingen om te vinden wat je zoekt:

• Tips van insiders over Berlijn
• De beste tijd om Berlijn te bezoeken
• Vervoer in Berlijn
• Eten in Berlijn
• Familieverbanden in Berlijn vinden
• Begraafplaatsen in Berlijn
• Genealogische verenigingen en andere hulpbronnen
• Historische bezienswaardigheden in Berlijn
• Ervaar Berlijn als een inwoner

Tips van insiders over Berlijn

Reizen naar nieuwe plaatsen is voor sommigen best spannend. Als je niet zeker weet wat je in Berlijn wilt doen of welke gebruiken je kunt verwachten, heb je bij je voorbereiding baat bij deze tips van Berlijners:

• Leer een paar Duitse uitdrukkingen. Duits is de meest gesproken taal in Berlijn, en als je een paar belangrijke uitdrukkingen kent, is dat handig. Als je Engels spreekt, kunnen de meeste mensen je met een beetje Engels antwoorden.
  
• Plan geen uitjes op zondag. Veel plekken zijn op zondag gesloten, zodat werknemers aan het eind van de week hun broodnodige rust krijgen. Wees voorbereid, want de meeste markten, veel restaurants en vrijwel alle bedrijven sluiten op zondag.
  
• Neem de stilte-uren in acht. Stilte-uren worden in Berlijn serieus genomen. Vanaf 22.00 uur ’s avonds tot 06.00 uur ’s ochtends wordt lawaai tot een minimum beperkt. Het is ook beleefd (en op sommige plekken verplicht) om van 13.00 tot 15.00 uur ’s middags stil te zijn.
  
• Houd rekening met fietspaden. Overal in de stad zijn fietspaden aangelegd, dus pas op dat je er niet op gaat staan of wandelen.
  
• Neem contant geld mee. Hoewel bankpasjes op sommige plekken worden geaccepteerd, is dat niet overal zo. Neem altijd contant geld mee, vooral omdat je bij veel openbare toiletten moet betalen.
  
• Doe je schoenen uit in iemands huis. Als je bij iemand thuis te gast bent, doe dan je schoenen binnen uit. 
  

De beste tijd om Berlijn te bezoeken

In Berlijn zijn mei tot en met september de warmste maanden, hoewel het soms ook in april en oktober warm is. Mei, juni, september en oktober bieden aangename, milde temperaturen (10–21 °C), maar het is dan vaak ook druk. Als je in de warmste maanden, juli en augustus, gaat (21–27 °C), wees er dan op voorbereid dat de meeste gebouwen in Berlijn geen airco hebben.

Het is in Berlijn minder druk in de wintermaanden, maar het nadeel is dat het dan vaak koud en donker is. Je kunt in de winter temperaturen rond de -1 °C verwachten.

Een van de belangrijkste keuzes die je bij het plannen van een reis maakt, is wanneer je gaat. Het weer, evenementen en de drukte variëren gedurende het jaar, dus het kan lastig zijn om te weten wat de beste tijd is om te gaan. Als je op hoogte bent van de volgende evenementen, kun je ook beter kiezen wanneer je gaat en wat je in Berlijn wilt doen:

De bloeiende kersenbomen

Een van de fraaiste en gedenkwaardigste bezienswaardigheden van Berlijn is er elk voorjaar. Duizenden kersenbomen omzomen wandelpaden in Berlijn en creëren een adembenemende sfeer wanneer ze in bloei staan. De bomen bloeien van maart tot mei, maar ze staan half april meestal in volle bloei. Je kunt in deze periode zelfs meerdere kersenbloesemfestivals bijwonen:

• Kersenbloesemfestival in de wereldtuinen
• Britzer Baumblüte in Britz
• Hanami-kersenbloesemfestival bij de route langs de Berlijnse Muur

De luisterrijke bomen staan op verschillende plekken in de stad, maar de TV-Asahi-Kirschblütenallee mag je niet missen. Hier staan meer dan 1000 bomen aan de route langs de Berlijnse Muur. Toen in 1989 de Berlijnse Muur viel, hield het televisiestation TV Asahi in Japan een inzamelingsactie om sierkersenbomen naar Duitsland te sturen om dat te vieren. De bomen langs de route waar ooit de muur stond, staan symbool voor de lente en nieuw leven.

Als je daar naartoe gaat, geniet dan van de schoonheid en rust die de bomen bieden, maar denk ook aan hun historische betekenis. De Berlijnse Muur, die Oost- en West-Duitsland bijna drie decennia scheidde, vertegenwoordigt een periode van diepe pijn in Duitsland. Hij kreeg zelfs de bijnaam de ‘dodenstrook’ vanwege de mensen die het leven lieten toen ze de grens over probeerden te vluchten.

Oktoberfest

Het Oktoberfest is wereldwijd bekend geworden als het feest van je leven. Duits eten en drinken, muziek, kostuums, kermis, spelletjes, dansen en meer wachten je op het Oktoberfest.

Als je geïnteresseerd bent om aan de festiviteiten mee te doen, moet je weten dat het Oktoberfest vanwege het zachtere weer al in september begint en tot in het begin van oktober doorgaat. Het Oktoberfest werd oorspronkelijk in München gehouden. Je kunt daar vanuit Berlijn naartoe reizen of een van de Berlijnse evenementen bijwonen.

Deze tips van Berlijners helpen je om het meeste uit het Oktoberfest te halen:

• Hoewel het deels beroemd is om het bier, is er tijdens het hele evenement alcoholvrij bier te verkrijgen.
• Probeer het duivelsrad als je het aankunt. Op een draaiende plaat moet je dan proberen in het midden te blijven.
• Bezoek Oide Wiesn, of het Oud Oktoberfest, een nostalgisch en historisch festival.
• Je kunt een tweedehands dirndl of lederhosen, traditionele Duitse kleding die op het festival wordt gedragen, goedkoper vinden op websites zoals Vinted of Poshmark.
• Je moet gaan zitten om eten en drinken te bestellen, dus een plek in de tenten reserveren kan handig zijn als het druk wordt.
• Neem voldoende contant geld mee, want het kan zijn dat je niet kunt pinnen.

Kerstmarkten

Duitsland heeft enkele van de meest pittoreske kerstmarkten ter wereld. In Berlijn zijn er in november en december tientallen kerstmarkten. Als je tijdens de kerstperiode in de buurt bent, is het bezoeken van een van die magische markten een must voor je activiteitenlijstje in Berlijn. De kerstsfeer in combinatie met Duitse architectuur is een ware droom.

Er zijn markten in paleizen en historische wijken met enorme heuvels om te sleeën, winkels, schaatsbanen en meer. Met zoveel keus is er beslist voor elk wat wils. Om te vinden wat precies bij jou past, duik je in de Berlijnse kerstmarktengids.

Welke je ook kiest, je wordt gegarandeerd door kerstverlichting en heerlijk Duits eten en drinken omringd. Probeer tijdens je verblijf deze lekkernijen die door inwoners van Berlijn worden aanbevolen:

• Gebrannte mandeln: gekonfijte geroosterde amandelen
• Gebakken champignons
• Lebkuchen: een zoete cake vergelijkbaar met peperkoek
• Christstollen: vruchtenbrood gevuld met marsepein en bestrooid met poedersuiker

Twee Duitse woorden die je op de markten van pas komen:

• Pfand: een statiegeld dat je betaalt en dat je terugkrijgt bij het inleveren van een mok of bakje
• Bude: een marktkraam

Vervoer in Berlijn

Het is gemakkelijk om je zonder auto door Berlijn te verplaatsen. De meeste mensen in Berlijn gebruiken geen auto’s en parkeren kan duur zijn. Kijk of het je te voet, met de fiets, met de trein of met de bus lukt.

Maak je geen zorgen als je je eigen fiets niet mee kunt nemen. Overal in de stad staan huurfietsen waar je met apps op je telefoon toegang tot hebt. Als je eenmaal een fiets hebt gevonden, maak dan gebruik van de fietspaden om vrijwel overal te komen.

Hoewel fietsen een geweldige optie is, is het niet voor iedereen de oplossing. Een netwerk van bussen en treinen maakt het gemakkelijk om je in Berlijn te verplaatsen. Met de website van het openbaar vervoer in Berlijn kun je de weg vinden. Een waarschuwing: er zijn geen draaihekjes op de treinstations, maar je moet wel een kaartje kopen. Als een conducteur de ronde doet en je hebt geen kaartje, dan krijg je een boete.

Eten in Berlijn

Een van de leukste aspecten van reizen naar een nieuwe plek is het unieke eten van die plaats proeven. Eten zegt veel over een cultuur, van de geschiedenis tot de lokale ingrediënten tot de gebruiken, wat eten een van de interessantste componenten van een cultuur maakt.

Duitsers eten graag in cafés, dus er zijn er genoeg om uit te kiezen. Als je uit eten gaat, staat het geven van een fooi je volledig vrij. Als je een fooi wilt geven, kun je je rekening naar boven afronden of 5%-10% toevoegen. Omdat obers niet afhankelijk zijn van een constante stroom fooien, genieten de meeste gasten van een langzame, ontspannen maaltijd. Er zijn eindeloos veel heerlijke opties om uit te kiezen, maar sommige inwoners raden vooral aan om döner kebab (gegrild vlees tussen platbrood) en flammkuchen (een Duitse platbrood-pizza) te proberen.

Als je van plan bent om zelf eten klaar te maken als je in Berlijn bent, hebben de inwoners tips voor de Berlijnse supermarkten:

• Duitsland staat bekend om brood. Er zijn tientallen soorten brood om uit te kiezen en de meeste winkels zijn uitgerust met een broodsnijmachine. 
• Recyclen. Gooi geen flessen in de prullenbak. Breng ze in plaats daarvan terug naar een inzamelpunt in de winkel om wat geld terug te verdienen. Of laat ze bij een prullenbak op de grond liggen, zodat iemand anders de flessen kan terugbrengen.
• Verwacht geen koetjes en kalfjes. Wees niet beledigd als een caissière niet vraagt hoe je dag was. De inwoners van Berlijn zijn over het algemeen wat teruggetrokken, en een praatje maken is niet gebruikelijk. Duitsers verkiezen directe, eerlijke communicatie, en dat wordt niet als onbeleefd beschouwd.
• Eieren en houdbare melk worden bij kamertemperatuur bewaard. Hoewel verse melk in het koelschap te vinden is, moet je elders zoeken naar eieren en houdbare melk.
• Flessen worden apart verkocht. Flessen worden afzonderlijk verkocht, dus voel je niet bezwaard om het plasticfolie van een 6-pack te verwijderen als je er maar een of twee wilt.
• Pak zelf je boodschappen in. Supermarkten hebben geen inpakkers, dus verwacht dat je zelf je boodschappen inpakt.
• Belastingen zijn inbegrepen. De prijs die je op een prijskaartje ziet staan, is de uiteindelijke prijs die je aan de kassa betaalt.
• De klant heeft niet altijd gelijk. Duitsers erkennen dat veel problemen buiten de controle van een werknemer liggen, dus schop geen scène als iets niet naar wens is.

Familieverbanden in Berlijn vinden

Haal het meeste uit je reis door plaatsen van persoonlijke betekenis in Berlijn te vinden die je kunt bezoeken. Je kunt bijvoorbeeld familieleden in Berlijn ontdekken, en plekken die belangrijk voor je familiegeschiedenis zijn. Naar je erfgoed reizen is een van de beste manieren om het verleden te herleven.

Als je niet zeker weet of je voorouders of familie uit Berlijn hebt, gebruik dan FamilySearch, een gratis genealogische website met de grootste gedeelde stamboom ter wereld. Als je eenmaal bij de stamboom bent aangesloten, kun je je voorouders vinden met behulp van de stamboom waar een wereldwijde gemeenschap aan bijdraagt.

Het is gemakkelijk, en je wordt met een schat aan informatie over je familieleden, vroeger en nu, beloond. Deze leidraad helpt je op weg: https://www.familysearch.org/nl/.

Als je eenmaal toegang tot de gedeelde stamboom hebt gekregen, kun je op deze interactieve wereldkaart zien of er voor jouw familie historische bestemmingen in of nabij Berlijn zijn.

Begraafplaatsen in Berlijn

Wanneer we de namen en verhalen van dierbaren gedenken, blijven de herinneringen levendig. Het is ook een manier om de geschiedenis van je familie en jezelf beter te begrijpen. Het bezoeken van begraafplaatsen kan een diepere band met overleden mensen creëren en begrip voor de geschiedenis van een plek bevorderen. Wanneer je overdenkt wat je in Berlijn wilt doen, overweeg dan deze onconventionele benadering van de geschiedenis van de stad, evenals die van jezelf.

Op deze FamilySearch-kaarten staat de locatie van je familieleden uit de stamboom op begraafplaatsen over de hele wereld. Gebruik ze om begraafplaatsen in Berlijn te verkennen.

Je kunt ook met hulpmiddelen zoals Find a Grave en BillionGraves zoeken naar achternamen die op een specifieke locatie aan jouw familie zijn gekoppeld en zo graven vinden.

Zelfs als je geen specifiek graf in gedachten hebt, zijn begraafplaatsen zeker je tijd waard. Even afstand nemen van de bedrijvigheid van drukke steden en nadenken over het leven en de verhalen van je voorouders kan een zeer verrijkende ervaring zijn. De volgende begraafplaatsen zijn een bezoek waard tijdens je verblijf in Berlijn:

Raadpleeg deze lijst met begraafplaatsen in Berlijn die je kunt bezoeken.

Genealogische verenigingen en andere hulpbronnen

Als je weet dat je familie uit Berlijn hebt, maar je wilt meer weten, of je hebt bepaalde informatie over hen niet kunnen vinden, dan kunnen plaatselijke verenigingen, bibliotheken en archieven je helpen de verhalen van je familie te ontdekken. Houd het volgende in gedachten:

• FamilySearch-centra en aangesloten bibliotheken bieden het publiek gratis hulp en hulpmiddelen voor genealogisch onderzoek.
• Genealogische verenigingen kunnen al dan niet hulp bieden bij je onderzoek, maar soms publiceren ze gecompileerde genealogieën en tijdschriften, en hebben ze toegang tot bijzondere collecties en archieven. (Zie deze lijst met Duitse genealogische verenigingen.)
• Bibliotheken en archieven zijn doorgaans particuliere of openbare gebouwen waarin historische documenten worden bewaard. Soms hebben ze informatie over je voorouders die niet online beschikbaar is. Bezoek hun website of bel van tevoren om te zien of een afspraak nodig is en om te weten wat je mee moet nemen. (Zie deze lijst met Berlijnse bibliotheken en archieven.)
• Historische verenigingen geven informatie over locaties in het gebied die van groot historisch belang zijn. Je kunt er context vinden met betrekking tot de ervaringen van je Berlijnse familie in het verleden. Soms organiseren ze historische rondleidingen.

Het is meestal een goed idee om online onderzoek te doen en informatie over je Berlijnse voorouders te verzamelen voordat je op reis gaat. Neem vooral namen, datums en locaties mee waarvan je weet dat ze met je Duitse voorouders te maken hebben. Met behulp van deze twee bronnen kun je vóór je reis zelf Duits voorouderonderzoek doen:

• DAGV-gids voor Duits onderzoek
• FamilySearch Wikigids voor onderzoek in Berlijn

FamilySearch-centra kunnen ook helpen met familieonderzoek voorafgaand aan de reis. Zoek een FamilySearch-centrum in je omgeving.

Hier zijn enkele verenigingen en genealogische bronnen die je misschien wilt raadplegen of in Berlijn wilt bezoeken:

Historische bezienswaardigheden in Berlijn

Berlijn is een stad met een rijke geschiedenis. Er zijn diverse zeer bijzondere bezienswaardigheden die je in Berlijn kunt bezoeken. Ga een stap terug in de tijd bij deze monumenten, kastelen en meer:

1. Brandenburger Tor

De Brandenburger Tor is een 18e-eeuws monument dat ooit dienst deed als stadspoort op de weg naar het Berlijnse paleis. Door de jaren heen werd de poort gebruikt voor belangrijke politieke momenten. Napoleon reed in een triomfantelijke processie symbolisch door de poort.

Ruim een eeuw later kwamen Berlijnse burgers bij de Brandenburger Tor samen om te protesteren tegen de bouw van de Berlijnse Muur. Toen de Berlijnse Muur West- en Oost-Duitsland scheidde, bevond de poort zich in niemandsland en kon je die alleen van een afstand zien. Met de val van de muur werd het monument een symbool voor vrede en de hereniging van Duitsland.

2. Gedenkteken voor de vermoorde Joden in Europa

Dit Holocaustmonument bestaat uit 2711 grote betonblokken die in rijen zijn gerangschikt. De platen variëren in hoogte en hebben enigszins onregelmatige hoeken en posities. Het scheve ontwerp is bedoeld om bij bezoekers een gevoel van onbehagen en onzekerheid op te wekken. Het vertegenwoordigt de orde in de samenleving die uit balans raakte.

Onder het monument bevindt zich een ondergronds informatiecentrum met de namen en verhalen van Joodse slachtoffers tijdens de Holocaust. Blader door de herinneringen van mensen met foto’s, dagboeken en brieven.

3. Kathedraal van Berlijn

Een van de indrukwekkendste architectonische hoogstandjes van de stad is de kathedraal van Berlijn. De bouw van de protestantse kathedraal werd in 1905 voltooid. Zij diende als kapel voor het Berlijnse paleis. Je kunt in de kathedraal ook concerten bijwonen.

4. De lege bibliotheek

Tijdens de Tweede Wereldoorlog namen de nazi’s boeken in beslag die de nazi-opvattingen niet ondersteunden en verbrandden ze in het openbaar. In Berlijn werden de boeken verbrand op de Bebelplatz, een openbaar plein. Op het plein laat een venster genesteld in de geplaveide straat kijkers nu neerkijken op rijen lege boekenplanken. Je kunt het makkelijk over het hoofd zien als je er niet naar op zoek bent, maar het monument heeft een diepe betekenis. Het staat bekend als de lege bibliotheek en dient als herinnering aan de boekverbrandingen.

5. Gendarmenmarkt

De Gendarmenmarkt is een ontzagwekkend openbaar plein in Berlijn. Het staat bekend om een drietal opvallende historische gebouwen: de Duitse kathedraal, de Franse kathedraal en het Konzerthaus (concertzaal). Het plein werd aangelegd in de 17e eeuw, een tijd waarin Franse immigranten zich in Berlijn vestigden.

6. De verlaten kamer

In de Koppenplatz, een klein park in Berlijn, dient een eenvoudige maar krachtige sculptuur als een belangrijk gedenkteken. Er staat alleen een metalen tafel met twee stoelen – een die omgegooid is en een die nog overeind staat. Het beeld, bekend als de verlaten kamer, verbeeldt de vele huisgezinnen die overhoop werden gegooid toen Joden en andere slachtoffers van de Holocaust zonder waarschuwing uit hun huizen werden gehaald.

7. Stolpersteine

In heel Europa zijn er koperen gedenkplaten, Stolpersteine genaamd, in de straten te vinden. Op de gedenkplaten worden slachtoffers van nazi-Duitsland vermeld. Ze zijn voor het laatste woonhuis van de slachtoffers geplaatst. De maker, Gunter Demnig, zegt: ‘Iemand wordt pas vergeten als zijn of haar naam is vergeten.’

Stolpersteine vertaalt zich naar ‘struikelsteen’ en de naam heeft meerdere betekenissen. Het is de bedoeling dat we per ongeluk op de platen stuiten en ze ons zo in het dagelijks leven aan die tijd herinneren.

8. Museumeiland

Op Spreeinsel, een eiland in de rivier de Spree, bevinden zich vijf wereldberoemde musea: het Pergamonmuseum, het Bodemuseum, het Neues Museum, de Alte Nationalgaleri en het Altes Museum. De musea bevatten samen een indrukwekkende collectie kunst, sculpturen en artefacten uit verschillende perioden en culturen.

Het is zo’n befaamde plek dat het op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het eerste museum werd in 1830 geopend en staat bekend als Altes Museum (oud museum). Sindsdien zijn er nog vier musea gebouwd en werd het bekend als Museumeiland.

Ervaar Berlijn als een inwoner

Als reiziger kan het lastig zijn om de valkuilen van toerisme in een onbekend gebied te vermijden. Als je wilt weten wat de lokale bevolking in Berlijn doet, kunnen deze ideeën helpen. Er zijn in Berlijn heel veel vlooienmarkten, boerenmarkten, boetiekjes, vintagewinkels en meer die veel te bieden hebben. Het zijn populaire plekjes voor zowel de lokale bevolking als toeristen en ze kunnen een goed beeld schetsen van wat de stad te bieden heeft. Probeer vooral Markthalle Neun, een historische markthal met allemaal lokale producten.

Als je er toch bent, ga dan langs de Tiergarten, het grote park middenin de stad. Het park strekt zich uit over honderden hectaren in het hart van de stad en trekt je aandacht met monumenten, muziek en meer.

En volgens de lokale bevolking wil je misschien niet in de massa op het Alexanderplatz opgaan. Het is een beroemd plein dat populair is bij toeristen, maar de lokale bevolking vermijdt het meestal. De prijzen op het plein zijn hoog, het is er druk en er zijn elders in de stad vaak interessantere dingen te doen. Als je toch wilt gaan, biedt de tv-toren, hoewel prijzig, een spectaculair uitzicht over de stad.

Tot slot

Een reis naar Berlijn zal je zeker veel unieke ervaringen opleveren, wat je ook doet of wanneer je ook gaat. Zoek iets dat de reis speciaal voor jou maakt, of het nu gaat om de geschiedenis van de stad, herinneringen aan je voorouders of gezellige winkeltjes. Maak onderweg foto’s en schrijf je ervaringen op om je herinneringen nog lang te bewaren.