Geneeskunde in de geschiedenis: welke medische vooruitgang heeft er tijdens jouw leven plaatsgevonden?

Laten we eens diep ingaan op de geneeskunde in de geschiedenis. Hoewel we misschien bekend zijn met enkele gangbare medische technieken en medicijnen, beslaat de geneeskundige geschiedenis vele eeuwen.

Dus laten we de klok terugdraaien en helemaal teruggaan naar de oude geneeswijzen in de wereld. Van daaruit volgen we de natuurlijke tijdlijn van de geschiedenis en leren we over de verbeteringen en vooruitgang die tot de moderne geneeskunde hebben geleid.

Oude geneeskunde

Op basis van artefacten en menselijke overblijfselen zijn experts in staat om onderbouwde veronderstellingen te doen over de geneeskunde van vóór 3000 v.C.

Met wat voor gezondheidsproblemen hadden mensen te maken?

Ziekten en aandoeningen kwamen in de oudheid veel voor. Veel van deze ziekten hadden te maken met de botten. Hier is een korte lijst van enkele ziekten uit die periode:

• Artrose: Artrose treft voornamelijk de gewrichten en is een ziekte waarbij het kraakbeen na verloop van tijd verslijt. Men denkt dat deze ziekte in de prehistorie veel voorkwam, vanwege het voortdurend tillen van zware voorwerpen. 
• Rachitis: Deze ziekte komt voor bij kinderen. Rachitis verzwakt de botten als gevolg van een gebrek aan vitamine D. 
• Microfracturen: Sommige botten uit deze tijd zijn gevonden met microfracturen aan de wervelkolom, ook door het slepen en optillen van stenen en andere zware voorwerpen. Spondylolyse is een andere manier om fracturen of zwakte in de wervelkolom te beschrijven. Ook tegenwoordig zijn er nog mensen die last van spondylose hebben. 
• Infecties: Eenvoudige snijwonden, kneuzingen en breuken kunnen gemakkelijk geïnfecteerd raken als er niet goed voor wordt gezorgd. Voordat antibiotica en andere medicijnen werden uitgevonden of ontdekt, hadden mensen beperkte middelen om infecties te bestrijden, waardoor wonden soms verergerden en gingen etteren. 

Welke medicijnen werden er gebruikt?

Ziekten en verwondingen werden waarschijnlijk voornamelijk met planten en kruiden behandeld. Mensen vertrouwden op wat de aarde te geven had. Op basis van wat oud bewijs wordt aangenomen dat mensen het volgende hebben gebruikt om het lichaam te behandelen:

• Geneeskrachtige kruiden, zoals duizendblad, kaasjeskruid en wilgenschors, werden gebruikt bij bloedingen, wondreiniging en pijn.  
• Aarde en klei werden gebruikt om wonden te behandelen en bij de nazorg na operaties.  
• Er werden vroeger ook operaties verricht! Er zijn aanwijzingen dat men soms een procedure uitvoerde die trepanatie wordt genoemd. Deze procedure omvat het boren van gaten in de schedel, mogelijk in de hoop om hoofdpijn of epilepsie te verlichten. 

Geneeskunde in Bijbelse tijden

Van 3000 v.C. tot 500 n.C. werd geneeskunde in verscheidene delen van de wereld op verschillende manieren beoefend. Laten we eens kijken naar enkele van de bekendste beschavingen uit die tijd.

Het oude Egypte

Enkele van de vroegste medische teksten zijn afkomstig van Egyptenaren. Verschillende papyrusrollen beschrijven hun geneeskundige praktijken. Eén ervan in het bijzonder, de Ebers-papyrus, bevat meer dan 700 recepten. Deze recepten waren een combinatie van natuurlijke en magische remedies. De oude Egyptenaren geloofden dat geneeskunde en magie samengingen.

Andere teksten onthullen kennis van tumoren en vruchtbaarheidsproblemen bij vrouwen. De oude Egyptenaren deden ook ontdekkingen op het gebied van de menselijke anatomie, experimentele chirurgie en medicinaal gebruik van planten.

Het oude India

Het oude India ontwikkelde een medisch systeem dat Ayurveda werd genoemd en nu nog steeds wordt gebruikt. In het Sanskriet betekent dit woord zo veel als ‘de wetenschap van het leven’. Het Ayurveda-systeem suggereerde dat het lichaam uit drie krachten bestaat: geest, slijm en gal. De behandelingen bestonden uit kruidenremedies, massages, meditatie en dieetaanpassingen.

Net als de Egyptenaren geloofden de Indiërs dat magie en religie een effect op de geneeskunde en het lichaam hadden. Maar in tegenstelling tot de Egyptenaren hadden zij een beperktere kennis van de menselijke anatomie. Veel oude Indiërs beoefenden het hindoeïsme en geloofden dat men in overleden lichamen niet met een mes mocht snijden. Autopsies werden als aanstootgevend beschouwd en lichamen werden vaak gecremeerd.

Het oude China

In de Shang-dynastie geloofden de oude Chinezen dat ziekte een bovennatuurlijke oorsprong had, zoals een demon die het lichaam binnendrong of een persoon die door een beledigde voorouder vervloekt was. De theorie rondom ziektekiemen ontstond pas in de jaren 1800. Mensen in de oudheid hadden zo hun eigen theorieën over onzichtbare ziekten.

Acupunctuur en kruidenremedies waren gangbare praktijken in het oude China. Deze medische technieken werden toegepast om het lichaam in harmonie te brengen en het evenwicht tussen yin en yang te herstellen.

Het oude Griekenland

De oude Grieken geloofden vaak dat als je ziek was, je door de goden vervloekt was. Als je werd genezen, was dat een geschenk van de goden. Maar religie had niet dezelfde invloed op de oude Grieken als in andere delen van de wereld.

De oude Griekse geneeskunde moedigde observatie en praktische ervaring aan, waardoor mensen dichter bij de kennis en de geneeskundige praktijken kwamen die we tegenwoordig kennen. Hippocrates stelde dat ziekten een natuurlijke oorzaak hebben. De Grieken gebruikten kruidenremedies en voerden operaties uit.

Het oude Rome

Voordat men beïnvloed werd door de Griekse geneeskunde, richtte de Romeinse geneeskunde zich meer op religie en magie.

De Romeinen verbeterden de hygiëne en chirurgische instrumenten. Ze begonnen zelfs ziekenhuizen op te zetten. Galenus was vooral invloedrijk omdat hij veel onderzoek deed naar de menselijke anatomie en chirurgie.

Postklassieke geneeskunde

Aan het einde van de oudheid was de geneeskunde wereldwijd in opmars. Maar een tijdlang werden religie en bijgeloof boven wetenschap in de geneeskunde gesteld.

De mens had nog een lange weg te gaan voordat de geneeskunde werd wat ze tegenwoordig is. Hier zijn enkele medische doorbraken die in de Middeleeuwen, de Renaissance en de 18e eeuw plaatsvonden.

• 1025: De islamitische geleerde Avicenna schreef een medische encyclopedie. 
• 1543: Andreas Vesalius kwam door middel van dissectie meer over anatomie te weten. 
• 1590: De Nederlandse brillenmakers Hans en Zacharias Janssen creëerden de eerste samengestelde microscoop. Door de mogelijkheid om objecten met een microscoop te vergroten, konden artsen meer te weten komen over micro-organismen die in het menselijk lichaam leven. 
• 1628: William Harvey ontdekte de bloedsomloop. 
• 1676: Antonie van Leeuwenhoek ontdekte bacteriën. 
• 1796: Toen Edward Jenner in 1796 het pokkenvaccin ontwikkelde, breidden de ziekte-interventie en immunologie zich enorm uit. 
  

Moderne geneeskunde

De 19e eeuw kende een enorme toename van medische ontdekkingen. Artsen hadden de procedures voor autopsies en dissecties verbeterd en gestroomlijnd, zodat mensen beter wisten hoe het menselijk lichaam eigenlijk werkt. Door uitvindingen zoals anesthesie konden artsen veilig inwendige operaties uitvoeren. Deze uitvindingen leidden tot meer onderzoek naar het verhelpen van inwendige lichamelijke problemen.

Doorbraken in de 18e en 19e eeuw

• Anesthesie: In 1846 was William T.G. Morton de eerste persoon die met succes een patiënt onder narcose bracht om een operatie uit te voeren. Het juiste gebruik van ether en chloroform maakte pijnloze operaties mogelijk.

• Theorie rondom ziektekiemen: Het is moeilijk om een probleem aan te wijzen als je het niet echt kunt zien. Voordat wetenschappers en artsen wisten wat ziektekiemen waren, geloofden ze dat ziekten uit het niets voortkwamen. Louis Pasteur leidde in 1861 een experiment dat bewees dat een infectieziekte werd veroorzaakt door microscopisch kleine organismen. Zodra wetenschappers en artsen op de hoogte waren van ziektekiemen, konden ze verbeteringen op het gebied van hygiëne en antiseptica aanbrengen. 

• Antiseptica: Antiseptica ontstonden in de jaren 1860 dankzij Joseph Lister. Door zijn sterilisatietechnieken traden er minder infecties op. 

• Röntgenstralen: Wilhelm Röntgen ontdekte in de jaren 1890 röntgenstralen toen hij met kathodestralen experimenteerde. Daardoor is de diagnostiek voorgoed veranderd. 

Doorbraken in de 20e eeuw

• Bloedtransfusies: In het begin van de 20e eeuw werden verschillende bloedgroepen ontdekt. Ludwig Hektoen was de eerste die voorstelde om de bloedgroepen van donoren en patiënten op elkaar af te stemmen zodat bloedtransfusies veiliger zouden zijn voor patiënten. 

• Insuline: In 1921 ontwikkelden Frederick Banting en Charles Best insuline om diabetes te behandelen. Dat was de eerste succesvolle diabetesbehandeling. 

• Antibiotica: Antibiotica hebben een enorme invloed op de medische wereld, allemaal dankzij Alexander Fleming en zijn petrischaal met schimmels en bacteriën. 

• DNA-structuur: Deze ontdekking wordt beschouwd als een van de beroemdste wetenschappelijke ontdekkingen aller tijden. In 1953 ontdekten en ontwikkelden Rosalind Franklin, James Watson en Francis Crick een 3D-model van de DNA-structuur met behulp van röntgendiffractie. 

• Orgaantransplantaties: Orgaantransplantaties bestaan nog niet zo lang als je zou denken. In feite was het pas in 1954 dat drs. Joseph Murry en David Hume met succes een nier transplanteerden. In de loop van het volgende decennium vonden er long-, alvleesklier-, lever- en harttransplantaties plaats. Transplantatieprocedures zijn sinds het eerste succes steeds meer verbeterd en uitgebreid. 

• CT-scans en MRI’s: Röntgenfoto’s waren natuurlijk nuttig, maar CT-scans en MRI’s in de jaren 1970 hadden meer geavanceerde beeldvorming, waardoor de diagnostiek nog verder werd gerevolutioneerd. 

Doorbraken in de 21e eeuw

• Robotchirurgie: Sinds de jaren 1960 proberen artsen manieren te bedenken om voor operaties robots te gebruiken. Het Da Vinci-operatiesysteem was in 2000 het eerste robotchirurgisch systeem dat werd goedgekeurd door de FDA [het agentschap van de federale overheid van de VS dat de kwaliteit van het voedsel en de medicijnen controleert]. Het assisteerde chirurgen bij minimaal invasieve ingrepen. 

• Menselijk Genoom Project (MGP): In 2003 bracht een baanbrekend wetenschappelijk onderzoeksproject het menselijk DNA in kaart. Dat leidde tot genetische geneeskunde en meer persoonsgerichte behandelingen. 

• CRISPR-genbewerking: De technologie voor genbewerking is in 2012 ontwikkeld. Genbewerking maakt het mogelijk om genetische ziekten te modificeren of te genezen. 

• Artificiële intelligentie: AI draagt tegenwoordig bij aan de diagnosticering van ziekten, de voorspelling van uitbraken en de snellere ontwikkeling van medicijnen. 

Natuurlijk hebben we nog maar een kwart van de 21e eeuw achter de rug. Er valt nog zoveel te ontwikkelen en ontdekken!

Geneeskunde binnen je familie

Met al die professionele medische ontdekkingen en ontwikkelingen geven families bepaalde gezondheidstradities vaak van generatie op generatie door. Je overgrootouders, grootouders en zelfs ouders hebben waarschijnlijk interessante verhalen over hoe de medische wereld is veranderd!

Als je ervaringen van familieleden met geneeskunde in de geschiedenis wilt opschrijven, zijn hier enkele vragen die je kunt stellen:

• Hebben je ouders of grootouders toen je ziek was huismiddeltjes gebruikt om je beter te laten voelen? 
• Hebben je ouders of grootouders kinderziektes gehad die jij nooit hebt gehad (zoals waterpokken, polio, griep, kinkhoest enzovoort)? Hoe was dat? 
• Hoe verschillen geneeskunde en gezondheidszorg nu van toen je ouders of grootouders jonger waren? 

Als je familieleden hebt die in de gezondheidszorg werken, vraag ze dan hoe ze de geneeskunde sinds hun opleiding hebben zien veranderen. Het zal je misschien verbazen hoeveel vooruitgang de geneeskunde nu heeft geboekt.
Vergeet niet om de verhalen van familieleden op FamilySearch Herinneringen vast te leggen!